Dhyānam
Viṣṇu Sahasranāma
M. S. Subbulakshmi, with Radha Viswanathan · M. S. Subbulakshmi Sings For Tirupati Lord Balaji, Vol. 2 (Saregama) · Listen on YouTube
क्षीरोदन्वत्प्रदेशे शुचिमणिविलसत्सैकते मौक्तिकानां मालाकॢप्तासनस्थः स्फटिकमणिनिभैर्मौक्तिकैर्मण्डिताङ्गः। शुभ्रैरभ्रैरदभ्रैरुपरिविरचितैर्मुक्तपीयूषवर्षैरानन्दी नः पुनीयादरिनलिनगदाशङ्खपाणिर्मुकुन्दः
kṣīrodanvatpradeśekṣīrodanvatpradeśe (क्षीरोदन्वत्प्रदेशे)kṣīra + udanvat + pradeśa, locative. śucimaṇivilasatsaikateśucimaṇivilasatsaikate (शुचिमणिविलसत्सैकते)śuci + maṇi + vi-las + saikata. mauktikānāṃmauktikānāṃ (मौक्तिकानां)Genitive plural of mauktika. mālākḷptāsanasthaḥmālākḷptāsanasthaḥ (मालाक्ळ्प्तासनस्थः)mālā + kḷpta + āsana + stha. sphaṭikamaṇinibhairmauktikairmaṇḍitāṅgaḥsphaṭikamaṇinibhairmauktikairmaṇḍitāṅgaḥ (स्फटिकमणिनिभैर्मौक्तिकैर्मण्डिताङ्गः)From the verse: sphaṭikamaṇinibhairmauktikairmaṇḍitāṅgaḥ. | śubhrairabhrairadabhrairupariviracitairmuktapīyūṣavarṣairānandīśubhrairabhrairadabhrairupariviracitairmuktapīyūṣavarṣairānandī (शुभ्रैरभ्रैरदभ्रैरुपरिविरचितैर्मुक्तपीयूषवर्षैरानन्दी)From the verse: śubhrairabhrairadabhrairupariviracitairmuktapīyūṣavarṣairānandī. naḥnaḥ (नः)Negation particle: “not.” It turns a statement back. punīyādarinalinagadāśaṅkhapāṇirmukundaḥpunīyādarinalinagadāśaṅkhapāṇirmukundaḥ (पुनीयादरिनलिनगदाशङ्खपाणिर्मुकुन्दः)From the verse: punīyādarinalinagadāśaṅkhapāṇirmukundaḥ.
[dhyāna.1] In a region of the milk-ocean, on sand shining with clean jewels, seated on a seat of pearl-garlands, limbs adorned with pearl like crystal, with abundant white clouds above raining released nectar — may that rejoicing Mukunda, conch, lotus, and mace in hand, cleanse us.
Word make-up
- kṣīrodanvatpradeśe (क्षीरोदन्वत्प्रदेशे)
- in a region of the milk-ocean
- kṣīra + udanvat + pradeśa, locative.
- śucimaṇivilasatsaikate (शुचिमणिविलसत्सैकते)
- on sand shining with clean jewels
- śuci + maṇi + vi-las + saikata.
- mauktikānāṃ (मौक्तिकानां)
- of pearls
- Genitive plural of mauktika.
- mālākḷptāsanasthaḥ (मालाक्ळ्प्तासनस्थः)
- seated on a seat of pearl-garlands
- mālā + kḷpta + āsana + stha.
- sphaṭikamaṇinibhairmauktikairmaṇḍitāṅgaḥ (स्फटिकमणिनिभैर्मौक्तिकैर्मण्डिताङ्गः)
- sphaṭikamaṇinibhairmauktikairmaṇḍitāṅgaḥ
- From the verse: sphaṭikamaṇinibhairmauktikairmaṇḍitāṅgaḥ.
- śubhrairabhrairadabhrairupariviracitairmuktapīyūṣavarṣairānandī (शुभ्रैरभ्रैरदभ्रैरुपरिविरचितैर्मुक्तपीयूषवर्षैरानन्दी)
- śubhrairabhrairadabhrairupariviracitairmuktapīyūṣavarṣairānandī
- From the verse: śubhrairabhrairadabhrairupariviracitairmuktapīyūṣavarṣairānandī.
- naḥ (नः)
- not
- Negation particle: “not.” It turns a statement back.
- punīyādarinalinagadāśaṅkhapāṇirmukundaḥ (पुनीयादरिनलिनगदाशङ्खपाणिर्मुकुन्दः)
- punīyādarinalinagadāśaṅkhapāṇirmukundaḥ
- From the verse: punīyādarinalinagadāśaṅkhapāṇirmukundaḥ.
भूः पादौ यस्य नाभिर्वियदसुरनिलश्चन्द्रसूर्यौ च नेत्रे कर्णावाशाः शिरो द्यौर्मुखमपि दहनो यस्य वास्तेयमब्धिः। अन्तःस्थं यस्य विश्वं सुरनरखगगोभोगिगन्धर्वदैत्यैः चित्रं रंरम्यते तं त्रिभुवनवपुषं विष्णुमीशं नमामि
bhūḥbhūḥ (भूः)The earth; the uttered bhūḥ. pādaupādau (पादौ)From the verse: pādau. yasyayasya (यस्य)Genitive of yad, “who, which.” nābhirviyadasuranilaścandrasūryaunābhirviyadasuranilaścandrasūryau (नाभिर्वियदसुरनिलश्चन्द्रसूर्यौ)From the verse: nābhirviyadasuranilaścandrasūryau. caca (च)Enclitic particle: “and, also.” netrenetre (नेत्रे)From the verse: netre. karṇāvāśāḥkarṇāvāśāḥ (कर्णावाशाः)From the verse: karṇāvāśāḥ. śirośiro (शिरो)From the verse: śiro. dyaurmukhamapidyaurmukhamapi (द्यौर्मुखमपि)From the verse: dyaurmukhamapi. dahanodahano (दहनो)From the verse: dahano. yasyayasya (यस्य)Genitive of yad, “who, which.” vāsteyamabdhiḥvāsteyamabdhiḥ (वास्तेयमब्धिः)From the verse: vāsteyamabdhiḥ. | antaḥsthaṃantaḥsthaṃ (अन्तःस्थं)antar + stha. yasyayasya (यस्य)Genitive of yad, “who, which.” viśvaṃviśvaṃ (विश्वं)viś, “to enter, to pervade” + -va. That which is entered-into: the all, the universe. suranarakhagagobhogigandharvadaityaiḥsuranarakhagagobhogigandharvadaityaiḥ (सुरनरखगगोभोगिगन्धर्वदैत्यैः)From the verse: suranarakhagagobhogigandharvadaityaiḥ. citraṃcitraṃ (चित्रं)A picture; many-colored. raṃramyateraṃramyate (रंरम्यते)From the verse: raṃramyate. taṃtaṃ (तं)From the verse: taṃ. tribhuvanavapuṣaṃtribhuvanavapuṣaṃ (त्रिभुवनवपुषं)From the verse: tribhuvanavapuṣaṃ. viṣṇumīśaṃviṣṇumīśaṃ (विष्णुमीशं)From the verse: viṣṇumīśaṃ. namāminamāmi (नमामि)nam, “to bend.”
[dhyāna.2] Earth his feet, navel the sky-space, wind his breath, moon and sun the eyes, the quarters the ears, heaven the head, fire the mouth, the ocean the belly: the all stands within him, and gods, men, birds, cows, serpents, gandharvas, and daityas take delight there. I bow to that Viṣṇu, master, whose body is the three worlds.
Word make-up
- bhūḥ (भूः)
- earth
- The earth; the uttered bhūḥ.
- pādau (पादौ)
- pādau
- From the verse: pādau.
- yasya (यस्य)
- whose
- Genitive of yad, “who, which.”
- nābhirviyadasuranilaścandrasūryau (नाभिर्वियदसुरनिलश्चन्द्रसूर्यौ)
- nābhirviyadasuranilaścandrasūryau
- From the verse: nābhirviyadasuranilaścandrasūryau.
- ca (च)
- and
- Enclitic particle: “and, also.”
- netre (नेत्रे)
- netre
- From the verse: netre.
- karṇāvāśāḥ (कर्णावाशाः)
- karṇāvāśāḥ
- From the verse: karṇāvāśāḥ.
- śiro (शिरो)
- śiro
- From the verse: śiro.
- dyaurmukhamapi (द्यौर्मुखमपि)
- dyaurmukhamapi
- From the verse: dyaurmukhamapi.
- dahano (दहनो)
- dahano
- From the verse: dahano.
- yasya (यस्य)
- whose
- Genitive of yad, “who, which.”
- vāsteyamabdhiḥ (वास्तेयमब्धिः)
- vāsteyamabdhiḥ
- From the verse: vāsteyamabdhiḥ.
- antaḥsthaṃ (अन्तःस्थं)
- standing within
- antar + stha.
- yasya (यस्य)
- whose
- Genitive of yad, “who, which.”
- viśvaṃ (विश्वं)
- the all
- viś, “to enter, to pervade” + -va. That which is entered-into: the all, the universe.
- suranarakhagagobhogigandharvadaityaiḥ (सुरनरखगगोभोगिगन्धर्वदैत्यैः)
- suranarakhagagobhogigandharvadaityaiḥ
- From the verse: suranarakhagagobhogigandharvadaityaiḥ.
- citraṃ (चित्रं)
- variegated
- A picture; many-colored.
- raṃramyate (रंरम्यते)
- raṃramyate
- From the verse: raṃramyate.
- taṃ (तं)
- taṃ
- From the verse: taṃ.
- tribhuvanavapuṣaṃ (त्रिभुवनवपुषं)
- tribhuvanavapuṣaṃ
- From the verse: tribhuvanavapuṣaṃ.
- viṣṇumīśaṃ (विष्णुमीशं)
- viṣṇumīśaṃ
- From the verse: viṣṇumīśaṃ.
- namāmi (नमामि)
- I bow
- nam, “to bend.”
शान्ताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशं विश्वाधारं गगनसदृशं मेघवर्णं शुभाङ्गम्। लक्ष्मीकान्तं कमलनयनं योगिभिर्ध्यानगम्यं वन्दे विष्णुं भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम्
śāntākāraṃśāntākāraṃ (शान्ताकारं)śānta + ākāra. bhujagaśayanaṃbhujagaśayanaṃ (भुजगशयनं)bhujaga + śayana. padmanābhaṃpadmanābhaṃ (पद्मनाभं)padma + nābhi. sureśaṃsureśaṃ (सुरेशं)sura + īśa. viśvādhāraṃviśvādhāraṃ (विश्वाधारं)viśva + ādhāra. gaganasadṛśaṃgaganasadṛśaṃ (गगनसदृशं)gagana + sadṛśa. meghavarṇaṃmeghavarṇaṃ (मेघवर्णं)megha + varṇa. śubhāṅgamśubhāṅgam (शुभाङ्गम्)śubha + aṅga. | lakṣmīkāntaṃlakṣmīkāntaṃ (लक्ष्मीकान्तं)lakṣmī + kānta. kamalanayanaṃkamalanayanaṃ (कमलनयनं)kamala + nayana. yogibhirdhyānagamyaṃyogibhirdhyānagamyaṃ (योगिभिर्ध्यानगम्यं)yogin + dhyāna + gamya. vandevande (वन्दे)vand, “to salute, to praise.” viṣṇuṃviṣṇuṃ (विष्णुं)Accusative of viṣṇu, the pervader. bhavabhayaharaṃbhavabhayaharaṃ (भवभयहरं)bhava + bhaya + hara. sarvalokaikanāthamsarvalokaikanātham (सर्वलोकैकनाथम्)sarva-loka + eka-nātha.
[dhyāna.3] I bow to Viṣṇu, quiet of shape, lying on the serpent, lotus-navelled, master of the shining ones, support of the all, like the sky, cloud-colored, fair-limbed, beloved of Lakṣmī, lotus-eyed, reachable by the yogins’ dhyāna, taker-away of the fear of becoming, one protector of all worlds.
Word make-up
- śāntākāraṃ (शान्ताकारं)
- quiet of shape
- śānta + ākāra.
- bhujagaśayanaṃ (भुजगशयनं)
- lying on the serpent
- bhujaga + śayana.
- padmanābhaṃ (पद्मनाभं)
- lotus-navelled
- padma + nābhi.
- sureśaṃ (सुरेशं)
- master of the shining ones
- sura + īśa.
- viśvādhāraṃ (विश्वाधारं)
- support of the all
- viśva + ādhāra.
- gaganasadṛśaṃ (गगनसदृशं)
- like the sky
- gagana + sadṛśa.
- meghavarṇaṃ (मेघवर्णं)
- cloud-colored
- megha + varṇa.
- śubhāṅgam (शुभाङ्गम्)
- fair-limbed
- śubha + aṅga.
- lakṣmīkāntaṃ (लक्ष्मीकान्तं)
- beloved of Lakṣmī
- lakṣmī + kānta.
- kamalanayanaṃ (कमलनयनं)
- lotus-eyed
- kamala + nayana.
- yogibhirdhyānagamyaṃ (योगिभिर्ध्यानगम्यं)
- reachable by the yogins’ dhyāna
- yogin + dhyāna + gamya.
- vande (वन्दे)
- I bow to
- vand, “to salute, to praise.”
- viṣṇuṃ (विष्णुं)
- Viṣṇu
- Accusative of viṣṇu, the pervader.
- bhavabhayaharaṃ (भवभयहरं)
- taker-away of the fear of becoming
- bhava + bhaya + hara.
- sarvalokaikanātham (सर्वलोकैकनाथम्)
- one protector of all worlds
- sarva-loka + eka-nātha.
मेघश्यामं पीतकौशेयवासं श्रीवत्साङ्कं कौस्तुभोद्भासिताङ्गम्। पुण्योपेतं पुण्डरीकायताक्षं विष्णुं वन्दे सर्वलोकैकनाथम्
meghaśyāmaṃmeghaśyāmaṃ (मेघश्यामं)megha + śyāma. pītakauśeyavāsaṃpītakauśeyavāsaṃ (पीतकौशेयवासं)pīta + kauśeya + vāsas. śrīvatsāṅkaṃśrīvatsāṅkaṃ (श्रीवत्साङ्कं)śrīvatsa + aṅka. kaustubhodbhāsitāṅgamkaustubhodbhāsitāṅgam (कौस्तुभोद्भासिताङ्गम्)kaustubha + ud-bhāsita + aṅga. | puṇyopetaṃpuṇyopetaṃ (पुण्योपेतं)puṇya + upeta. puṇḍarīkāyatākṣaṃpuṇḍarīkāyatākṣaṃ (पुण्डरीकायताक्षं)puṇḍarīka + āyata + akṣa. viṣṇuṃviṣṇuṃ (विष्णुं)Accusative of viṣṇu, the pervader. vandevande (वन्दे)vand, “to salute, to praise.” sarvalokaikanāthamsarvalokaikanātham (सर्वलोकैकनाथम्)sarva-loka + eka-nātha.
[dhyāna.4] I bow to Viṣṇu, cloud-dark, wearing yellow silk, marked with the śrīvatsa, limbs lit by the Kaustubha, come to the well-done, with long lotus eyes, one protector of all worlds.
Word make-up
- meghaśyāmaṃ (मेघश्यामं)
- cloud-dark
- megha + śyāma.
- pītakauśeyavāsaṃ (पीतकौशेयवासं)
- wearing yellow silk
- pīta + kauśeya + vāsas.
- śrīvatsāṅkaṃ (श्रीवत्साङ्कं)
- marked with the śrīvatsa
- śrīvatsa + aṅka.
- kaustubhodbhāsitāṅgam (कौस्तुभोद्भासिताङ्गम्)
- limbs lit by the Kaustubha
- kaustubha + ud-bhāsita + aṅga.
- puṇyopetaṃ (पुण्योपेतं)
- come to the well-done
- puṇya + upeta.
- puṇḍarīkāyatākṣaṃ (पुण्डरीकायताक्षं)
- with long lotus eyes
- puṇḍarīka + āyata + akṣa.
- viṣṇuṃ (विष्णुं)
- Viṣṇu
- Accusative of viṣṇu, the pervader.
- vande (वन्दे)
- I bow to
- vand, “to salute, to praise.”
- sarvalokaikanātham (सर्वलोकैकनाथम्)
- one protector of all worlds
- sarva-loka + eka-nātha.
नमः समस्तभूतानामादिभूताय भूभृते। अनेकरूपरूपाय विष्णवे प्रभविष्णवे
namaḥnamaḥ (नमः)From nam, “to bend.” A bending; homage. Form with visarga. samastabhūtānāmādibhūtāyasamastabhūtānāmādibhūtāya (समस्तभूतानामादिभूताय)From the verse: samastabhūtānāmādibhūtāya. bhūbhṛtebhūbhṛte (भूभृते)From the verse: bhūbhṛte. | anekarūparūpāyaanekarūparūpāya (अनेकरूपरूपाय)From the verse: anekarūparūpāya. viṣṇaveviṣṇave (विष्णवे)Dative of viṣṇu. To the pervader. prabhaviṣṇaveprabhaviṣṇave (प्रभविष्णवे)pra-bhū + viṣṇu. The master who pervades.
[dhyāna.5] A bow to Viṣṇu, the forth-pervader, first being of all beings, bearer of the earth, whose form is many forms.
Word make-up
- namaḥ (नमः)
- bow; homage
- From nam, “to bend.” A bending; homage. Form with visarga.
- samastabhūtānāmādibhūtāya (समस्तभूतानामादिभूताय)
- samastabhūtānāmādibhūtāya
- From the verse: samastabhūtānāmādibhūtāya.
- bhūbhṛte (भूभृते)
- bhūbhṛte
- From the verse: bhūbhṛte.
- anekarūparūpāya (अनेकरूपरूपाय)
- anekarūparūpāya
- From the verse: anekarūparūpāya.
- viṣṇave (विष्णवे)
- to Viṣṇu
- Dative of viṣṇu. To the pervader.
- prabhaviṣṇave (प्रभविष्णवे)
- the forth-pervader
- pra-bhū + viṣṇu. The master who pervades.
सशङ्खचक्रं सकिरीटकुण्डलं सपीतवस्त्रं सरसीरुहेक्षणम्। सहारवक्षःस्थलकौस्तुभश्रियं नमामि विष्णुं शिरसा चतुर्भुजम्
saśaṅkhacakraṃsaśaṅkhacakraṃ (सशङ्खचक्रं)sa- + śaṅkha + cakra. sakirīṭakuṇḍalaṃsakirīṭakuṇḍalaṃ (सकिरीटकुण्डलं)From the verse: sakirīṭakuṇḍalaṃ. sapītavastraṃsapītavastraṃ (सपीतवस्त्रं)From the verse: sapītavastraṃ. sarasīruhekṣaṇamsarasīruhekṣaṇam (सरसीरुहेक्षणम्)From the verse: sarasīruhekṣaṇam. | sahāravakṣaḥsthalakaustubhaśriyaṃsahāravakṣaḥsthalakaustubhaśriyaṃ (सहारवक्षःस्थलकौस्तुभश्रियं)From the verse: sahāravakṣaḥsthalakaustubhaśriyaṃ. namāminamāmi (नमामि)nam, “to bend.” viṣṇuṃviṣṇuṃ (विष्णुं)Accusative of viṣṇu, the pervader. śirasāśirasā (शिरसा)Instrumental of śiras. caturbhujamcaturbhujam (चतुर्भुजम्)catur + bhuja (the arm; bhuj, “to bend, to enjoy”). He who has four arms.
[dhyāna.6] With the head I bow to four-armed Viṣṇu: with conch and wheel, with crown and ear-rings, with yellow cloth, lotus-eyed, with necklace and the Kaustubha-śrī on the chest.
Word make-up
- saśaṅkhacakraṃ (सशङ्खचक्रं)
- with conch and wheel
- sa- + śaṅkha + cakra.
- sakirīṭakuṇḍalaṃ (सकिरीटकुण्डलं)
- sakirīṭakuṇḍalaṃ
- From the verse: sakirīṭakuṇḍalaṃ.
- sapītavastraṃ (सपीतवस्त्रं)
- sapītavastraṃ
- From the verse: sapītavastraṃ.
- sarasīruhekṣaṇam (सरसीरुहेक्षणम्)
- sarasīruhekṣaṇam
- From the verse: sarasīruhekṣaṇam.
- sahāravakṣaḥsthalakaustubhaśriyaṃ (सहारवक्षःस्थलकौस्तुभश्रियं)
- sahāravakṣaḥsthalakaustubhaśriyaṃ
- From the verse: sahāravakṣaḥsthalakaustubhaśriyaṃ.
- namāmi (नमामि)
- I bow
- nam, “to bend.”
- viṣṇuṃ (विष्णुं)
- Viṣṇu
- Accusative of viṣṇu, the pervader.
- śirasā (शिरसा)
- with the head
- Instrumental of śiras.
- caturbhujam (चतुर्भुजम्)
- four-armed
- catur + bhuja (the arm; bhuj, “to bend, to enjoy”). He who has four arms.
छायायां पारिजातस्य हेमसिंहासनोपरि आसीनमम्बुदश्याममायताक्षमलंकृतम्। चन्द्राननं चतुर्बाहुं श्रीवत्साङ्कितवक्षसं रुक्मिणीसत्यभामाभ्यां सहितं कृष्णमाश्रये
chāyāyāṃchāyāyāṃ (छायायां)From the verse: chāyāyāṃ. pārijātasyapārijātasya (पारिजातस्य)The wish-tree of heaven. hemasiṃhāsanoparihemasiṃhāsanopari (हेमसिंहासनोपरि)From the verse: hemasiṃhāsanopari. āsīnamambudaśyāmamāyatākṣamalaṅkṛtamāsīnamambudaśyāmamāyatākṣamalaṅkṛtam (आसीनमम्बुदश्याममायताक्षमलङ्कृतम्)From the verse: āsīnamambudaśyāmamāyatākṣamalaṅkṛtam. | candrānanaṃcandrānanaṃ (चन्द्राननं)candra + ānana (face). caturbāhuṃcaturbāhuṃ (चतुर्बाहुं)catur + bāhu (arm). He who has four arms. śrīvatsāṅkitavakṣasaṃśrīvatsāṅkitavakṣasaṃ (श्रीवत्साङ्कितवक्षसं)From the verse: śrīvatsāṅkitavakṣasaṃ. rukmiṇīsatyabhāmābhyāṃrukmiṇīsatyabhāmābhyāṃ (रुक्मिणीसत्यभामाभ्यां)From the verse: rukmiṇīsatyabhāmābhyāṃ. sahitaṃsahitaṃ (सहितं)sa-hita. kṛṣṇamāśrayekṛṣṇamāśraye (कृष्णमाश्रये)From the verse: kṛṣṇamāśraye.
[dhyāna.7] In the shade of the Pārijāta, on a gold lion-seat, seated, cloud-dark, long-eyed, adorned, moon-faced, four-armed, chest marked with the śrīvatsa — I take refuge in Kṛṣṇa together with Rukmiṇī and Satyabhāmā.
Word make-up
- chāyāyāṃ (छायायां)
- chāyāyāṃ
- From the verse: chāyāyāṃ.
- pārijātasya (पारिजातस्य)
- Pārijāta
- The wish-tree of heaven.
- hemasiṃhāsanopari (हेमसिंहासनोपरि)
- hemasiṃhāsanopari
- From the verse: hemasiṃhāsanopari.
- āsīnamambudaśyāmamāyatākṣamalaṅkṛtam (आसीनमम्बुदश्याममायताक्षमलङ्कृतम्)
- āsīnamambudaśyāmamāyatākṣamalaṅkṛtam
- From the verse: āsīnamambudaśyāmamāyatākṣamalaṅkṛtam.
- candrānanaṃ (चन्द्राननं)
- moon-faced
- candra + ānana (face).
- caturbāhuṃ (चतुर्बाहुं)
- four-armed
- catur + bāhu (arm). He who has four arms.
- śrīvatsāṅkitavakṣasaṃ (श्रीवत्साङ्कितवक्षसं)
- śrīvatsāṅkitavakṣasaṃ
- From the verse: śrīvatsāṅkitavakṣasaṃ.
- rukmiṇīsatyabhāmābhyāṃ (रुक्मिणीसत्यभामाभ्यां)
- rukmiṇīsatyabhāmābhyāṃ
- From the verse: rukmiṇīsatyabhāmābhyāṃ.
- sahitaṃ (सहितं)
- together with
- sa-hita.
- kṛṣṇamāśraye (कृष्णमाश्रये)
- kṛṣṇamāśraye
- From the verse: kṛṣṇamāśraye.